ÖZKANAL AV TİPİ SETTERLER Sizlere kendi köpeklerim ve eğitimi hakkında bilgi vermeden önce İngiliz seterleri hakkında genel bir bilgi vermenin yararlı olacağını düşünüyorum. Genelde insanların aklına İngiliz seter deyince her tarafı çilli, güzel gösterişli köpekler geliyor ve İngiliz seterlerin daha küçük boyda ve büyük paftalı yada üç renkli olabileceğini düşünmüyorlar. Yine aynı şekilde çeşitli ilanlarda gördüğümüz üzere genelde köpeklerinin Lavrak Seteri olduğunu söylüyorlar ki bir İngiliz seterine Lavrak seteri ya da Llewellin seteri demek için o köpeğinin soyunun Edward Lawerack ya da Purcell Llewellin’in yetiştirdiği köpeklerin soy ağacından geliyor olması gerekiyor. Şimdi bu konuyu biraz daha açmak için kısaca İngiliz seterlerinin gelişimini anlatmak istiyorum. Bildiğiniz gibi İngiliz seterlerinin gelişimi 14. yüzyıla kadar gidiyor. O zamanlarda avcılar ateşli silah değil de ağ kullanıyorlardı avlarını yakalamak için. Bu yüzden de avı bulduğunda “set” eden yani uzanıp bekleyen, avın yerini gösteren bu tür köpekleri kullanıyorlardı. Ağı köpeği de kapsayacak biçimde fırlatıp avlarını elde ediyorlardı. Bu tür köpeklerin İspanyol orjinli olduğu ve spanyel türünden geldikleri, ve pointer dahil çeşitli türlerle çiftleştirilmeleri sonucunda elde edildikleri bilinmektedir. İngiliz seterlerini esasen dünyaya tanıtan kişiler ise Edward Laverack (lavrak) ve onun arkadaşı Purcell Llewellin’dir (livellin). Lavrak aslında bir ayakkabıcı kalfasıydı ve 19. yüzyılın başlarında kendisine kalan yüklü bir miras sayesinde tüm ömrünü İngiltere’nin çeşitli bölgelerinde avlanarak ve daha sonra kendi adını alacak olan İngiliz seterinin soyunu geliştirerek harcamıştır. Llewellin ise büyük arazi sahibi bir kişi, Lavrak’ın arkadaşı ve avcıydı. Laverack 1825 yılında bir erkek ve bir dişi olmak üzere iki köpek satın aldı ve 50 yıl boyunca bu köpekleri ve onların soyunu biri biriyle çiftleştirerek kendi adını alan bugünkü görünümdeki İngiliz seteri tüm dünyaya tanıttı. Lavrak seterleri aklımıza seter deyince gelen türdendir; yani boylu poslu, kafa hariç vücudunda pafta olmayan ve güzelliği ile ön plana çıkan tür. Llewellin ise yine Laverack’tan aldığı köpekleri elindeki seterlerle çiftleştirerek işe başlamış ama o, köpekte güzellikten ziyade performansı öncelik olarak almıştır. Onun yetiştirdiği köpekler daha çok avda başarılı olmaları, üstün performans göstermeleri ile ünlüdür. 1869 yılında yapılan yarışmalarda (av yarışmaları) onun yetiştirdiği köpeklerin şampiyon olmasıyla ünü daha da artmıştır. Vücutlarında da pafta olabilir ve Lawerack’ın yetiştirdiği seterlere göre daha küçük yapıda ve daha hareketlidir. Bundan dolayıdır ki, tüm dünyada İngiliz seterler iki gruba ayrılır; Show-type (gösteri) seterleri ve working-type (av) seterleri. Birinci türde daha çok Laverack türü köpekler, ikinci türde de Llewellin türü köpekler kullanılır. Bu, Laverack türü köpeklerin av yapamayacağı anlamına gelmez tabi ki; boy ve oran açısından tam bir gösteri köpeği olan ama mükemmel av yapan köpeklerde vardır ki bunlara Full-type (tam tür) adı verilir. Av tipi seterler, gösteri türü seterlere göre çok daha hareketlidirler ve oran açısından çok daha küçüktürler. Bu türlerde üç renge daha sık rastlanır ve daha önce de dediğim gibi vücutlarında büyük paftalar bulunabileceği gibi hiç paftasız av tipi İngiliz seterlerine de rastlanabilir. İngiltere’de Av tipi seterlerine de İngiliz seteri adı altında secere verilirken, Amerika’da soyu Purcell Llewelli’e kadar giden Av Tipi seterler Llewellin Seter adı altında ayrı bir soy olarak kabul edilmiş ve secerelendirilmiştir. Genelde bizlerde şöyle yanlış bir görüş var; paftalı ve de üç renkli seter olmaz! Böyle bir köpek görüldüğünde hemen bu köpek kırma der, kestirip atarız. Bize göre bir seter iri boyda ve küçük çilli olmalıdır ve bu tür köpekler iyi avcı değillerdir ve avda çabuk yorulurlar. Bu yanlış şuradan geliyor; birileri yıllar yılı gösteri tipi köpekler beslemişler ve bunlarla avlanmışlar; bunların pek azından istenilen randımanı almışlardır ve belki biraz hava atmak için belki de bilinçsizlikten bu köpeklere Lavrak seteri denmiştir. Bunları söylerken kimseyi kırmak yada alay etmek gibi bir düşüncem yok çünkü İngiliz seteri beslemeden önce ben de aynı şeyleri düşünüyordum ta ki av tipi bir seterim olana ve bu konuda çeşitli kaynaklardan araştırma yapana kadar. Bu nedenle elimizdeki köpeklere Lavrak ya da Llewellin demek yerine gösteri tipi ya da av tipi İngiliz seterim var demeliyiz. Av tipi seterler daha küçük yapıda, daha enerjik ve av güdüsü daha güçlü köpeklerdir ama bir gösteri tipi seter kadar güzel ve gösterişli değiller. Benim köpeğime “bunun annesi yada babası kesin tavşan köpeği (üç renkli olduğu için), bu köpek kırma” diyene çok rastladım ve bazılarını kırma olmadığı konusunda ikna bile edemedim. Yine av tipi seterlere çok meraklı bir arkadaşım İngiltere’den büyük paralar ödeyerek safkan av tipi seterlere getirdiğinde arkadaşlarının neler söylediğini şöyle anlattı: “yahu demişler Allah aşkına o kadar para ödeyerek bula bula bu köpeğimi aldın! Bu hayvan beş para etmez”. Ama daha sonra avını gördüklerinde fikirleri değiştirmişler. Bundan dolayı ki yurt dışından ne tür köpek almak isterseniz, o köpeğin soyunu ve yetiştirildiği yeri iyi öğrenin. Bazı çiftlikler köpeğin cinsi ne olursa olsun sadece görünüme yani şova yönelik yetiştirmekte ve bu tür çiftliklerden av amacıyla alınan köpeklerden pek randıman alınamamakta ve yurt dışındaki yetiştiriciler iyi köpekleri ülke dışına pek çıkartmıyorlar gibi yanlış bir kanı oluşmaktadır. Özkanal Av Tipi seterlere gelince; Özkanal Av Tipi Seterlerinin geçmişi Purcell Llewellin’e dayanmaktadır. Aşağıda bu kişiyle ilgili ayrıntılı bilgi bulacaksınız. Bu köpekler yıllar boyu özenli ve nitelikli çiftleştirmeler ile korunmuş ve sürekli olarak geliştirilmişlerdir. Elinizdeki köpeğiniz şu anda İngiltere’de kurulu bir köpek üretim çiftliğinden gelen ve hiçbir şekilde kanı başka köpeklerle karıştırılmamış aynı kan köpeklerin çiftleşmesinden doğan yavrudur. Bu üretim yerinde av tipi ve show (gösteri) tipi seter olmak üzere iki farklı seter yetiştirilmektedir. Show tipi seterlerle anne Dawn Goutorbe, av tipi seterlerle ise aynı zamanda av rehberi de olan oğlu Dom Goutorbe ilgilenmektedir. Verilen adrese girerek köpekleri ve tanıtımı görebilirsiniz: http://www.dogsworldwide.com/upperwood.htm Köpekler, av kanlarını korumaları amacıyla av mevsimi boyunca ava, av mevsimi dışında da bölgede bulunan kuş envanterini ortaya çıkarmak için araziye çıkartılmakta hem eğitimleri yapılmakta hem de kuş sayımı gerçekleşmektedir. Oradan İstanbul’a gelen köpekler ise Kartal Avcılar ve Köpek Üreticileri Derneği Başkanı Ali Faik Altınel’de dir. Bu köpekler bıldırcın ve çulluk avında kullanılmaktadır. Yavruların annesi olan İda ve babası Ares ise benimle birlikte bıldırcın, keklik, çulluk ve tavşan avlarında kullanılmaktadır. Köpeklerin en önemli özellikleri hırslı, hızlı ve yüksek kokulu olmalarıdır. Temel eğitim ile birlikte verilecek iyi bir “getirme” eğitimi dışında fazla bir eğitime gereksinim duymamaktadırlar. Getirme eğitiminin ilerde açıklanacak şekilde verilmesine özellikle gerek vardır çünkü soyu yıllardan beri İngiltere’de getirme eğitiminde kullanılmadığı ve daha çok fermaya önem verildiği için “getirme” konusunda biraz daha sıkı eğitime gereksinim duymaktadırlar.